Археолошки дневник vol.3

Една мумијата откриена при археолошките ископувања во 2003 година во Кина, која датира од нивното бронзено доба, по пат на форензички испитувања е утврдено дека покрај себе имала едно ќесе полно со листови од билката марихуана. Според археолозите се работи за човек на возраст од 40-50 години кои тие го идентификувале како шаман, а растението како состојка која се користела при неговите ритуали. Мене ова ми звучи прилично логично, со оглед на социјалниот поредок во праисторијата. Чисто онака се прашувам како ли умрел човеков, оти не верувам дека го уапсиле затоа што поседува недозволени супстаници? Или подобро кажано, овие супстанци во тоа време биле прилично пожелни доколку шаманот сакал да ја унапреди својата заедница преку состојбата на поинаква свесност, која пак од друга страна се одразила при содавањето на светската (пред се карпеста) уметност и со текот на годините стана едно поле преку кое се објаснуваат одредени феномени во доцнопалеолитската уметност именувани како ентопти.

Шаманот е лице кое има комбинација на духовната моќ од нашиот матичен доктор, свештеник, волшебник и уметник, поет и психотерапевт. Преку транс или халуциногено искуството тој служи како врска помеѓу овој и духовниот свет. Теоријата која ги вклучува шаманите генерално се базира на неодамнешните студии на африканската карпеста уметност (племето Сан), но таа не може на пример да ја објасни сличноста помеѓу отпечатоците на раце во Европа и Австралија и нефигуративната уметност (т.н ентоптичка), која е базирана пред се на едноставни геометриски форми. Како основа за оваа теорија отсуствува најважното, етнографски записи со кои може да се направи обид да се докаже поврзаноста помеѓу шаманите и палеолитската уметност, допирајќи ја преку тоа нивната духовност и религијата, ако воопшто може да стане збор за религија во палеолитот.

Со оглед на тоа што поголемиот дел од оваа уметност (се мисли пред се на доцнопалеолитската, но тука спаѓаат и подоцнежните периоди) исполува комплексни социјални и уметнички карактеристики, се покажала потребата од нејзина интерпретација. А желбата за интерпретација на ова поле е прилично моќна и веќе еден век се кршат научните копја која од теориите ќе надвладее. Во летото 1988 година, во престижното списание Current Archaeology излезе написот ‘The signs of all times‘. Авторите David Lewis-Williams и Tomas Dowson предложија еден нов модел за интерптретација на оваа уметност, кој на почетокот беше примен со голема скепска. Сега веќе поголем дел од научниот свет се сложува со теоријата за примена на невропсихолошкиот модел во интерпретација на доцнопалеолитската уметност. Но за David Lewis-Williams, ентоптите, племето Сан, халуциногените дејствија и состојбата на поинаква свесност при содавањето на уметноста можеби во некоја друга прилика.

Ние немаме шамани, ама имаме фармери чија процедура за апсењето поради поседување на лековити халуциногени супстанци се случи за помалку од 24 часа, а притоа забораваме дека ентоптички феномени создадени при поинаква свесност се покажале како патеводителка за добробит на целото човештво и благодарение на нив се толкуваат почетоците на уметноста. Но ова е веројатно тип(к)олошка грешка. Cannabis s(T)ativa во Македонија? Ох, значи мора да се многу мртви, да ги повикаме на помош археолозите!

Анси, а не си? Сепак се е само оптичка илузија. 

What is cultural heritage about? Does people from some country can recognize in the present, what kind of category will be included on the heritage list in the future? What are the character and the impact of this heritage projects for the new generations? These are some of the questions I am facing of as an archaeologist and as a professional tourist guide every day. And actually, how it looks like for I day, if you imagine that you are a tourist in your own city, and you hiring a guide to tell you the story.

In his latest project entitled “City Tour 2000-2010“, the artist Zoran Poposki hired me, because I work both, with cultural heritage and with tourism. This time I gave him a tour of the cultural landmarks created during the last decade in Skopje, the city we have lived in since our birth.

In the description of the project, he will write: ”The tour of the new icons of the urban cultural landscape is set out against a background of massive economic and social transformation of public space in this post-socialist city, resulting in an increased need for interpretation of this new topography of meaning”.

Photo documentation of the tour can be seen here.

The photographies are property of @Zoran Poposki

На покана од New York University Skopje во мај 2008 година учествував на Конференцијата Glocal 2.0 со темата ,,Blogging Archaeology: Creating an Open Access Source for Knowledge“. Со текот на годините, како археолог, но и како активен блогер, се покажа дека археологијата во спрега со Новите медиуми е одлична релација за надградување на знаењето во дигиталниот свет. Во отсуство на публикации, јавни дебати и конференции, интернетот е во моментов единствениот извор за новите пронајдоци во македонската археологија. Текстот беше публикуван два пати, еднашка на македонски јазик во списанието ‘Културен жнивот’, и еднашка на англиски јазик во ‘АРХЕО’, најпрестижното списание за археологија во Словенија.

Со истата, но апдејтувана и освежена тема настапив на XX редовен симпозиум на Македонското Археолошко Научно Друштво, иако не сум многу најсигурна колку колегите ме разбраа што сакам да кажам, оти не добив ниту еден коментар.

Во текстот е поместено моето искуство, сите предизвици и проблеми со кои се соочив изминатите години на Интернет додека блогирав за археологијата. И покрај тоа што овој тип на блогирање се уште нема добиено академски статус во светот, сепак постојат значителен бројот на сериозни Археоблогови кои третираат одредени теми од археологијата или културното наследство.

Некои од прашањата со кои се бавам се: како ќе знаете дека мојот блог е веродостоен, како ќе распознаете квази-наука од вистинска археологија, како се прави проценка на содржината на еден археолошки научен блог и секако одговорот на прашањето како да се креира отворен пристап на знаење кое може да го обликува интернет заедницата.

Немојте никогаш да заборавите дека: За некои генерации, Новите медиуми се единствениот извор на инфомации.

Блог-Археологија, создавање извори на знаење со отворен пристап

Фестивалот на британската археологија (или FOBA) е 16 дневен спектакл на археолошки тематски настани во Велика Британија. Почна вчера и ќе трае до почетокот на Август. Се одржува секоја година прикажувајќи го најдоброто од британската археологија преку презентација на илјадници настани кои се организираат и одржуваат од страна на музеите, локалните самоуправи, националните и регионалните паркови, универзитетите и организациите за културното наследство во Велика Британија.

Овој настан има свој веб сајт кој е пропратен со сопствен интерактивен блог, како и сметки на фејсбук и твитер кои се постојано апдејтувани. Се посочува дека особено треба да се внимава на веб страницата, за да луѓето најдат настан кои се случува блиску до нивното место на живеење, а потоа на било каков начин партиципираат во неговата реалзизација.

Фестивалот го покажува најдоброто од британската археологијата со презентирање на стотици специјални настани кои се организираат и одржуваат од страна на Фестивалот, и притоа им дава на посетителите можност да дознаат повеќе за нивното локално наследство, да ја видат и доживеат археологијата во акција, и да се вклучат интерактивно во настаните. Настаните пак, во временски рок од две недели, се движат од ископувањата отворени денови, каде зад сцената може да си направат обиколки семејствата, работилници каде самите со свои раце треба да создаваат артефакти, перформански, изложби, клубови за најмладите аматери археолози. Сето тоа е на некаков начин поврзано со британската археологија.

Заклучок:

Кога ги гледам Британциве вака организирани, ми доаѓа да си пукнам од мака, оти македонските археолози едвам успеваат да се организираат на секои две години да направат симпозиум (не дај боже нешто повеќе), публикациите од овие конференции доцнат со години, а на последниот собир на МАНД кој се случи во Кичево, од се уште нејасни причини за мене, немаше ниту еден медиум. Ако сакаме популаризација на археологијата, не смеат да се прават вакви пропусти. Имаме добри модели кои можеме да ги следиме, а во најмала рака нема да биде лошо и да ги копираме. Ќе испадне дека за џабе поминаа толку пари низ македонската археологија во последните неколку години, кога сме се уште заглавени во времето (идеолошки и практично), исто како и науката која ја проучуваме.